Torbiel włosowa, torbiel pilonidalna – czym jest

Torbiel włosowa (torbiel pilonidalna) – czym jest i jak ją rozpoznać?

Torbiel włosowa, inaczej torbiel pilonidalna, to schorzenie, o którym mało się mówi, a które może dotyczyć bardzo wielu dorosłych – szacuje się że cierpi na nią kilka % populacji, szczególnie mężczyzn w wieku 20–40 lat. Choć pozornie wygląda jak niegroźna zmiana w okolicy kości ogonowej, w rzeczywistości potrafi doprowadzić do ropnia, zakażenia a nawet sepsy. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest torbiel włosowa, w jaki sposób powstaje, jakie daje objawy oraz w jaki sposób można ją skutecznie leczyć.

Czym dokładnie jest torbiel włosowa

Torbiel włosowa to niewielki pęcherz pod skórą, w którym gromadzą się włosy rosnące do wewnątrz, sebum i martwy naskórek. Najczęściej lokalizuje się w okolicy szpary pośladkowej – w tym miejscu skóra jest narażona na ucisk, tarcie i pot. W wyniku tych czynników włosy wrastają pod skórę, a organizm reaguje stanem zapalnym. Dodatkowo bardzo łatwo dochodzi do rozwoju bakterii z powodu gromadzenia się zanieczyszczeń oraz niedostatecznej wentylacji skóry. Powstaje wówczas torbiel, która z czasem może wypełnić się ropą i przekształcić w ropień pilonidalny.

Torbiel włosowa może mieć bardzo różny przebieg – od zupełnie bezobjawowej małej zmiany, po duży, bolesny ropień wymagający interwencji chirurgicznej. Początkowo nie daje objawów bólowych, wygląda jak niewielka gulka (zanim powstanie ujście), lub zagłębienia z niewielką dziurką z której może sączyć się okresowo płyn.

Przyczyny powstawania torbieli włosowej

Do najczęstszych przyczyn zalicza się:
• wrastające włosy – szczególnie u osób o gęstym, mocnym owłosieniu,

Jak wiemy skóra produkuje komórki poprzez podział, komórki tworzą struktury takie jak na przykład mieszki włosowe. Niekiedy zakłócony proces powstawania mieszków włosowych powoduje że umiejscawiają się one zbyt głęboko i produkuja włos który zawija się „do środka skóry” zamiast wyrastać na jej powierzchnię. Dochodzi wówczas do bardzo głębokiego wrastania, i mechanicznego przebijania się włosa przez tkanki co może spowodować stan zapalny
• długotrwałe siedzenie – np. praca biurowa lub kierowcy zawodowi,

Podczas długotrwałego siedzenia, z podwiniętą miednicą, kiedy nacisk ciężaru ciała jest na kość krzyżową i ogonową, dochodzi do mechanicznego podrażniania tego miejsca. Mikrourazy które powoduje takie długotrwałe siedzenie i tarcie, powodują wrastanie włosków, gromadzenie się wilgoci oraz pogorszenie krążenia w miejscu nacisku, co utrudnia prawidłową regenerację skóry.
• nadmierną potliwość – wilgotne środowisko sprzyja namnażaniu bakterii,

Osoby o zwiększonej potliwości na skutek stresu (praca), otyłości i innych czynników są narażone na zwiększony rozwój bakterii oraz gromadzenie się zanieczyszczeń w okolicy kości ogonowej.  Wilgotne środowisko sprzyja namnażaniu bakterii i powstawaniu torbieli pilonidalnej.
• otarcia i mikrourazy skóry,

Niekiedy uraz kości ogonowej wynikły z upadku czy uderzenia zapoczątkowuje proces zapalny i powstawanie torbieli włosowej. Otarcia lub wewnętrzne urazy skóry mogą przyczyniać się do powstania torbieli pilonidalnej poprzez zakłócony proces gojenia i zapalenie. Podobnie działają mikrourazy wynikające z długotrwałego uciskania kości ogonowej i krzyżowej podczas siedzenia.
• uwarunkowania genetyczne – u niektórych osób kanał włosowy jest węższy, co sprzyja wrastaniu włosów.

Z jednej z historii naszych klientów wynika że proces powstania torbieli włosowej został indukowany upadkiem na kość ogonową w wieku dziecięcym. Uraz wyzwolił stan zapalny, pojawił się ropień i konieczna była interwencja chirurgiczna. Chirurg usuwał ropień trzykrotnie na przestrzeni 3 lat. Po ostatnim zabiegu i wykonaniu depilacji kości ogonowej nie stwierdzono nawrotów do teraz (10 lat).

Objawy torbieli pilonidalnej

Pierwsze objawy torbieli włosowej mogą być bardzo subtelne – lekkie zgrubienie pod skórą, uczucie dyskomfortu przy siedzeniu lub delikatny ból. Z czasem zmiana powiększa się sączący się płyn, a gdy dojdzie do zakażenia, pojawiają się typowe symptomy:

• duży ból w okolicy kości ogonowej, nasilający się przy siedzeniu,
• zaczerwienienie i obrzęk skóry lub podskórny guzek,
• wyciek ropny lub krwisto-ropny,
• gorączka i ogólne osłabienie w przypadku dużego ropnia z zakażeniem.

W zaawansowanych przypadkach torbiel może samoistnie pęknąć, co chwilowo przynosi ulgę zmniejszając zapalenie, ale nie usuwa przyczyny problemu. Taka zmiana będzie się odnawiać i nawracać w najmniej oczekiwanym momencie.

Jak rozpoznać torbiel włosową

Samodzielne rozpoznanie objawów i umiejscowienia z dużą dozą pewności pomoże nam określić czy mamy do czynienia z torbielą włosową kości ogonowej. Ostateczną diagnostykę torbieli pilonidalnej wykonuje zawsze  Lekarz – najczęściej chirurg lub dermatolog. Dokonuje on diagnozy na podstawie badania fizykalnego – oglądowego i palpacyjnego. W razie wątpliwości lub w celu określenia rozległości zmiany, można wykonać badanie USG, które pokazuje faktyczny rozmiar torbieli i obecność ewentualnych przetok.

Ważne jest, by nie mylić torbieli włosowej z innymi chorobami skóry, takimi jak czyrak, ropień gruczołu potowego czy cysta tłuszczowa. Lekarz rozpozna zmianę i zaproponuje rozwiązanie problemu – leczenie zachowawcze lub chirurgiczne usunięcie. W obu przypadkach stosuje się depilację laserową aby usunąć przyczynę problemu czyli zapalenie mieszków włosowych.

Leczenie torbieli włosowej

Leczenie zależy od stopnia zaawansowania choroby. W początkowej fazie, gdy zmiana jest niewielka i nie ma cech zakażenia, możliwe jest leczenie zachowawcze. Obejmuje ono:

• codzienną higienę i osuszanie okolicy kości ogonowej,
• unikanie długotrwałego siedzenia, częste przerwy oraz siedzenie na guzach kulszowych
• stosowanie antyseptycznych maści ichtiolowej lub z cynkiem,
• depilację laserową okolic torbieli, by zapobiec dalszemu wrastaniu włosów.

Jeśli jednak torbiel uległa zakażeniu i powstał ropeń, konieczne jest leczenie chirurgiczne wraz z oczyszczeniem tkanek.

Leczenie chirurgiczne torbieli pilonidalnej

Zabieg usuwania torbieli polega na nacięciu i oczyszczeniu ropnia, a w bardziej zaawansowanych przypadkach – całkowitym usunięciu torbieli wraz z jej kanałami przetokowymi. Obecnie stosuje się różne metody:

• klasyczne wycięcie torbieli z otwartym gojeniem rany, polega na wycięciu zajętych tkanek z marginesem tkanek zdrowych oraz pozostawieniu ubytku do zagojenia się ziarninowego. Dzięki dostępie poietrza do rany, możliwości stosowania antyseptyków oraz możliwości kontroli wzrokowej gojenia, sposób ten zaleca się w trudnych przypadkach torbieli włosowej. Minusem jest długi czas gojenia, niemożność siedzenia, duża nieestetyczna blizna i zagłębienie po ubytku tkanek w miejscu operacji.
• zamknięcie pierwotne (rana zszywana po usunięciu torbieli), technika operacyjna podobna do klasycznego wycięcia jednak rany nie zostawia się otwartej, zszywa się skórę w miejscu wycięcia torbieli pilonidalnej. Plusem jest nieco krótszy czas gojenia co przyspiesza powrót do pracy oraz mniejsza blizna po szyciu. Minusem jest fakt wystąpienia blizny w przebiegu szary pośladkowej, która nadal może być podrażniana pretendując do nawrotu, oraz dyskomfort ściągania się blizny.
• metoda Bascoma lub Limberga – techniki chirurgiczne o mniejszym ryzyku nawrotu, podobna do zamknięcia pierwotnego jednakże dokonuje się plastyki skóry tak, aby szycie było nieco z boku a nie w samej szparze pośladkowej. Niekiedy szycie wykonuje się na „zygzak” aby blizna była bardziej elastyczna, nie ciągnęła i znajdowała się poza szparą pośladkową. Plusem jest mniejsze ryzyko podrażniania blizny a więc i nawrotu torbieli pilonidalnej, lepsza elastyczność blizny co przekłada się na późniejszy komfort i szybsze gojenie. Minus to nieco większa, jednak najczęściej płaska i miękka blizna.
• laserowe usunięcie torbieli włosowej – nowoczesne rozwiązanie minimalizujące czas gojenia, inaczej niż w powyższych metodach, nie rozcina się zmiany skalpelem. Tworzy się malutką dziurkę przez którą wprowadza się laparoskop i narzędzia do koagulacji i usuwania tkanek. Potocznie technikę nazywa się laserową choć laser jest tylko narzędziem do przypalenia tkanki zmienionej chorobowo przed jej usunięciem. Równie często stosuje się koagulator elektryczny. Za pomocą kamerki laparoskopowej chirurg ocenia rozległość zmiany i ewentualną obecność przetok. Narzędziem laserowym lub elektrycznym ścina się tkanki zmienione chorobowo by następnie wyłyżeczkować i usunąć treść ropnia, zwinięte włosy i tkanki zajęte zapaleniem. Gdy torbiel jest już oczyszczona, wprowadza się antybiotyk i zaszywa dziurkę po laparoskopie. Jest to oszczędzająca technika po której nie ma blizny, ryzyko nawrotów jest niewielkie a proces gojenia bardzo szybki i odbywa się wewnętrznie. Minusem może być cena prywatnego zabiegu.

Po zabiegu bardzo ważna jest prawidłowa pielęgnacja rany i utrzymywanie miejsca w czystości, po zagojeniu warto wykonać profilaktyczną depilację laserową torbieli włosowej aby zmniejszyć ryzyko nawrotów nawet o 70%.

Powikłania nieleczonej torbieli pilonidalnej

Niezwykle ważnym jest podjęcie działań diagnostycznych w przypadku stwierdzenia podejrzenia torbieli. Zaniedbanie leczenia może prowadzić do przewlekłego ropnia, dużego bólu z niemożnością siedzenia, rozległych przetok skórnych, przetoki odbytu, a w rzadkich przypadkach – do infekcji bakteryjnych głębszych tkanek i sepsy. Torbiel włosowa może powracać, jeśli nie usunięto wszystkich jej odgałęzień, lub jeśli pacjent nie przestrzega zasad profilaktyki oraz higieny – może powstać w nowym miejscu. Dla tego tak ważna jest profilaktyka, min. depilacja laserowa.

Profilaktyka – jak zapobiegać torbieli włosowej

Profilaktyka ma ogromne znaczenie, zwłaszcza u osób z tendencją do wrastających włosów. Obejmuje:

• utrzymywanie higieny okolicy krzyżowo-ogonowej, należy dokładnie myć i osuszać okolice szpary pośladkowej, szczególnie jeżeli mamy nadwagę
• regularne usuwanie włosów (np. depilacja laserowa), usunięcie mieszków włosowych powoduje że nie występuje podrażnienie mieszków włosowych które prowadzi do torbieli
• noszenie przewiewnej odzieży, utrzymanie okolicy szpary pośladkowej suchej i czystej zapobiega namnażaniu bakterii
• unikanie długotrwałego siedzenia bez przerw, które powoduje pogorszenie krążenia a więc regeneracji skóry, jej otarcia oraz przegrzewa i zawilgaca szparę pośladkową jest niekorzystne
• stosowanie pudrów lub zasypek ograniczających potliwość, pudry do skóry i zasypki pomagają utrzymać okolice szpary pośladkowej w suchym stanie, zmniejszają ilość bakterii i wspomagają regenerację.

Wczesne reagowanie na pierwsze objawy – jak delikatny ból lub wyczuwalne zgrubienie – często pozwala uniknąć operacji.

Torbiel włosowa a styl życia

Warto podkreślić, że torbiel pilonidalna to często problem osób prowadzących siedzący tryb życia, mającycch tendencję do potliwości skóry lub nadwagi. Wielogodzinna praca lub rozrywka przy komputerze, brak ruchu i noszenie ciasnej, nieprzewiewnej odzieży mogą sprzyjać rozwojowi choroby. Regularna aktywność fizyczna oprócz korzyści ze zmniejszenia wagi (zmniejszenie nacisku na kość ogonową podczas siedzenia) poprawi krążenie i regenerację tkanek. Odpowiednia higiena i przerwy w siedzeniu to proste sposoby, które mogą znacząco zmniejszyć ryzyko nawrotu. Warto podkreślić że sposób siedzenia ma znaczenie. Warto siedzieć na guzach kulszowych – bez oparcia. Dzięki temu nie siedzimy na kości ogonowej a brak oparcia zmusza nas do przerwy i wstania od komputera.

Czy torbiel włosowa może wrócić?

Niestety tak. Nawroty torbieli włosowej są częste, zwłaszcza gdy nie zostaną wyeliminowane czynniki ryzyka. Z rozmów z pacjentami na depilacji laserowej szpary pośladkowej wiemy, że najczęściej był wykonane dwa lub więcej zabiegi usuwania. Wszystko zależy od indywidualnych skłonności oraz od zachowania profilaktyki przez pacjenta po zabiegu. Dlatego tak ważne jest:

• systematyczne usuwanie włosów w okolicy rany po zabiegu,
• unikanie wilgoci i przegrzewania skóry,
• utrzymywanie prawidłowej wagi ciała.

Podsumowanie

Torbiel włosowa (torbiel pilonidalna) to częsty, ale wstydliwy problem zdrowotny. Choć na ogół nie zagraża życiu, może znacznie obniżyć komfort codziennego funkcjonowania i pracy. Wczesne rozpoznanie, odpowiednia higiena wraz z profilaktyką oraz – w razie potrzeby – leczenie chirurgiczne pozwalają całkowicie pozbyć się problemu. Jeśli odczuwasz ból w okolicy kości ogonowej lub zauważyłeś zgrubienie z ujściem lub bez, nie zwlekaj – wizyta lekarska to pierwszy krok do powrotu do zdrowia.